Khoa học, công nghệ, y tế: Động lực mới cho hợp tác Việt - Nga

Diễn đàn do Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam phối hợp Ủy ban Đối ngoại Saint Petersburg (Liên bang Nga), Hội hữu nghị Việt - Nga, Hội hữu nghị Nga - Việt và Quỹ Thúc đẩy Phát triển Hợp tác Nga - Việt “Truyền thống và Hữu nghị” tổ chức.

Đồng chủ trì Hội thảo là GS. TSKH. Ruslan V. Kirichek, Hiệu trưởng Trường Đại học Thông tin Truyền thông Saint Petersburg và GS. TSKH Nguyễn Đình Đức, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội.

Khoa học, công nghệ là động lực then chốt trong hợp tác Việt - Nga

Phát biểu khai mạc, GS.TSKH Nguyễn Đình Đức cho rằng, trong bối cảnh Việt Nam triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW, coi khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược, việc tăng cường hợp tác với Nga, quốc gia có nền khoa học, công nghệ mạnh về y sinh, năng lượng, môi trường… có ý nghĩa quan trọng.

GS. TSKH. Ruslan V. Kirichek (bên trái), Hiệu trưởng Trường Đại học Thông tin Truyền thông Saint Petersburg và GS. TSKH Nguyễn Đình Đức, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Công nghệ - Đại học Quốc gia Hà Nội đồng chủ trì Hội thảo. (Ảnh: Đinh Hòa)

Bà Vũ Thị Tú Quyên, Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế (Bộ Khoa học và Công nghệ) đã cung cấp thông tin tổng quan về hợp tác khoa học, công nghệ giữa hai nước. Bà cho biết, hai nước cùng đề cao vai trò của khoa học, công nghệ và đặt ra chiến lược phát triển dài hạn. Trong đó, Nga xác định giai đoạn 2022-2031 là "thập niên khoa học và công nghệ", với mục tiêu tăng cường vai trò của khoa học trong giải quyết các nhiệm vụ quan trọng của xã hội và đất nước, đồng thời dự kiến chi tiêu nội địa cho nghiên cứu và phát triển đạt ít nhất 2% GDP vào năm 2030. Tương tự, Việt Nam ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024, xác định khoa học, công nghệ là động lực then chốt cho đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nâng cao năng lực cạnh tranh, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 Việt Nam trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại và đến 2045 trở thành nước phát triển, có thu nhập cao.

Bà Quyên nhấn mạnh, hợp tác khoa học, công nghệ Việt - Nga có truyền thống lâu đời, là một phần không thể tách rời của quan hệ hữu nghị và cùng có lợi. Ngay sau khi thiết lập quan hệ ngoại giao, hai bên đã ưu tiên hợp tác khoa học kỹ thuật thông qua Hiệp định năm 1959 giữa Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Liên Xô, tiếp đó Hiệp định hợp tác khoa học công nghệ năm 1992 giữa Việt Nam và Liên bang Nga, Hiệp định về đối tác chiến lược trong lĩnh vực giáo dục, khoa học và công nghệ năm 2014. Thông qua Ủy ban hỗn hợp về khoa học công nghệ Việt - Nga và Ủy ban liên chính phủ về hợp tác kinh tế thương mại và khoa học kỹ thuật Việt - Nga, hợp tác giữa hai bên đã mang lại nhiều kết quả: từ nghiên cứu cơ bản, khoa học tự nhiên, xã hội - nhân văn đến năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, công nghệ sinh học, y học, nông nghiệp, công nghệ thông tin, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo.

Bên cạnh hợp tác song phương, Việt Nam và Nga còn phối hợp tại các diễn đàn đa phương như Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương (APEC), Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Tổ chức Sở hữu Trí tuệ Thế giới (WIPO) và các tổ chức tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng.

Bà Quyên nhận định, thời gian tới, khoa học và công nghệ sẽ tiếp tục là cầu nối quan trọng thúc đẩy hiểu biết và tin cậy giữa hai nước. Bà đề xuất hai bên phát huy cơ chế Ủy ban liên Chính phủ như cơ chế định hướng chiến lược và điều phối hợp tác khoa học, công nghệ, đồng thời thúc đẩy hợp tác trong các cơ chế song phương và đa phương, khuyến khích giao lưu nhân dân, trao đổi học thuật giữa viện, trường, doanh nghiệp và tổ chức xã hội và ưu tiên hợp tác các lĩnh vực: công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, năng lượng sạch, năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, vật liệu mới, y học tiên tiến, công nghệ sinh học, công nghệ vũ trụ - hàng không... Bên cạnh đó, hai bên cần tạo điều kiện để doanh nghiệp khoa học, công nghệ kết nối, khai thác thị trường lẫn nhau, cùng phát triển công nghệ mới và công nghệ chiến lược, đồng thời xây dựng trung tâm hợp tác khoa học công nghệ Việt - Nga trong các lĩnh vực ưu tiên.

Triển vọng mới

Tại hội thảo, nhiều tham luận đã gợi mở tiềm năng hợp tác Việt - Nga trong nhiều lĩnh vực như dược phẩm, hệ thống giám sát môi trường, nghiên cứu thuốc ung thư thế hệ mới, thông tin vũ trụ...

GS. Tiến sĩ Y khoa Vladimir Moiseenko, Giám đốc Trung tâm Ung bướu Napalkov, Bác sĩ Nhân dân Liên bang Nga, Thành viên Thông tấn Viện Hàn lâm Khoa học Nga cảnh báo sự chi phối của các tập đoàn dược trong điều trị ung thư, khiến chi phí điều trị quá cao trong khi hiệu quả còn hạn chế. Ông kêu gọi Việt Nam và Nga phối hợp nghiên cứu, tối ưu hóa phác đồ điều trị để nâng cao hiệu quả và giảm gánh nặng tài chính cho bệnh nhân.

Tiến sĩ Khoa học Địa chất và Khoáng sản Ivan Serebritsky, Phó Chủ tịch Ủy ban Quản lý Môi trường và Sinh thái thành phố Saint Petersburg trình bày tham luận tại Hội thảo. (Ảnh: Đinh Hòa)

Tiến sĩ Khoa học Địa chất và Khoáng sản Ivan Serebritsky, Phó Chủ tịch Ủy ban Quản lý Môi trường và Sinh thái, chia sẻ kinh nghiệm của thành phố Saint Petersburg trong xây dựng hệ thống giám sát môi trường ba cấp (trung ương, địa phương, cơ sở), qua đó gợi mở hướng hợp tác giữa các cơ sở nghiên cứu, đào tạo của Việt Nam và Nga. Ông cho biết Saint Petersburg đối mặt nhiều thách thức môi trường, song đã áp dụng chiến lược dài hạn đến năm 2035, chú trọng xây dựng văn hóa bảo vệ môi trường và huy động sự tham gia của toàn xã hội. Thành phố đã di dời hàng chục cơ sở công nghiệp khỏi trung tâm, chuyển hoàn toàn sang sử dụng khí tự nhiên, đồng thời vận hành hệ thống quan trắc không khí với 27 trạm tự động đo hơn 20 chỉ số, hoạt động 24/7 với chu kỳ 20 phút/lần, cùng một số trạm di động có thể theo dõi tới 140 chỉ số. Người dân có thể gửi khiếu nại về môi trường qua cả kênh điện tử và truyền thống. Mỗi năm chính quyền tiếp nhận khoảng 1.100 phản ánh, chủ yếu liên quan tới chất lượng không khí. Ủy ban liên ngành về môi trường, gồm cả đại diện chính quyền trung ương và thành phố, đã giúp xử lý nhanh các vấn đề. Kết quả rõ rệt là số khiếu nại về mùi lạ, khó chịu giảm 30% trong giai đoạn 2023-2024.

Hiện nay, Saint Petersburg còn ứng dụng trí tuệ nhân tạo, tích hợp dữ liệu từ hàng nghìn camera giao thông để đánh giá chất lượng không khí theo thời gian thực. Kết quả cho thấy chất lượng không khí đã đạt mức an toàn, chứng minh nỗ lực kết hợp công nghệ, quản lý và sự đồng thuận xã hội trong bảo vệ môi trường.

Một điển hình trong hợp tác khoa học, công nghệ giữa Việt Nam và Liên bang Nga được nhắc đến là Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga. Theo TSKH. Andrey Nikolaievich Kuznetsov, Tổng Giám đốc phía Nga, Trung tâm được thành lập năm 1988 trên cơ sở Hiệp định liên Chính phủ đã ký giữa hai Nhà nước. Ngay từ đầu, Trung tâm đã phát triển 3 lĩnh vực nghiên cứu chính, xây dựng 3 phân viện tại 3 vùng của Việt Nam, đồng thời phía Nga thành lập các phòng thí nghiệm ở Moscow, trong đó có phòng thí nghiệm Dioxin với trang thiết bị hiện đại nhất thời bấy giờ. Nhân sự được tuyển chọn khắt khe, yêu cầu cao về sức khỏe, trình độ chuyên môn và tiếng Nga. Nhiều cán bộ Việt Nam đã được đào tạo tại Nga, hình thành lực lượng khoa học chung cho Trung tâm. Hiện Trung tâm có 19 phòng thí nghiệm, 3 trạm thử nghiệm khí hậu, 3 trạm sinh học, 1 tàu nghiên cứu khoa học cùng gần 1.000 cán bộ, chuyên gia Việt - Nga. Mô hình tài chính cân bằng 50/50 được ông đánh giá là "hình mẫu mềm dẻo, hiệu quả" cho hợp tác khoa học, công nghệ. Tháng 5/2024, Trung tâm đã tiếp nhận tàu nghiên cứu khoa học "Giáo sư Gagarin", mở ra giai đoạn hợp tác mới trong nghiên cứu biển và đại dương nhiệt đới.

Theo TSKH. Kuznetsov, đến nay đã có 57 tổ chức khoa học và giáo dục Nga tham gia hợp tác thường xuyên với Trung tâm. Các phòng thí nghiệm cố định và di động, cùng chương trình đào tạo cán bộ trình độ cao, sẽ góp phần củng cố chủ quyền quốc gia, đặc biệt trong nghiên cứu mầm bệnh tự nhiên và dự báo dịch bệnh.

Các đại biểu tại Hội thảo đánh giá cao những chia sẻ về thành tựu khoa học, công nghệ, y tế của Nga và mong muốn Việt Nam có thể tiếp nhận, ứng dụng để phục vụ người dân.

Kết luận hội thảo, GS. TSKH Nguyễn Đình Đức khẳng định tiềm năng hợp tác Việt - Nga rất to lớn và khả thi, đặc biệt trong các lĩnh vực y tế, du lịch, công nghệ mới và đào tạo nhân lực. Ông đề nghị cần có thêm các diễn đàn chuyên đề sâu để hiện thực hóa cơ hội; mỗi cá nhân, tổ chức hãy là một "chiến sĩ trên mặt trận đối ngoại nhân dân" nhằm thúc đẩy hợp tác. Hội thảo đã mở ra nền tảng quan trọng cho nhiều hoạt động tương lai; các ý kiến sẽ được Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam tổng hợp, kiến nghị lên các cơ quan trung ương để triển khai. Ông nhấn mạnh mô hình "ba nhà" - Nhà nước, nhà trường, doanh nghiệp - trong đó doanh nghiệp giữ vai trò then chốt, sẽ là chìa khóa để đưa các kế hoạch hợp tác Việt - Nga đi vào thực chất.

Lãnh đạo Bệnh viện Hữu Nghị và Trung tâm Ung bướu Napalkov trao Biên bản ghi nhớ hợp tác. (Ảnh: Đinh Hòa)

Dịp này, các đại biểu đã chứng kiến lễ ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) giữa Bệnh viện Hữu Nghị (Việt Nam) và Trung tâm Ung bướu Napalkov (Liên bang Nga).

Kỷ niệm 75 năm ngày thành lập Hội hữu nghị Việt - Xô/Ngày truyền thống Hội hữu nghị Việt - Nga

Triển lãm ở St. Petersburg khắc họa dấu ấn Hồ Chí Minh trong tình hữu nghị Việt - Nga