Đề xuất nâng cao vai trò nòng cốt của MTTQ trong phổ biến, giáo dục pháp luật

Sáng 2/6, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam tổ chức Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Cao Xuân Thạo chủ trì hội nghị.

Hội nghị phản biện xã hội đối với dự thảo Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi). (Ảnh: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam)

Theo đại diện Bộ Tư pháp, Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật được Quốc hội khóa XIII thông qua tại Kỳ họp thứ 3 ngày 20/6/2012 và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2013. Sau 13 năm thực hiện, luật đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho công tác phổ biến, giáo dục pháp luật, góp phần nâng cao nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật trong xã hội.

Tuy nhiên, trước yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền, Chính phủ số, xã hội số, công dân số cùng sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo, việc sửa đổi luật được đánh giá là cần thiết. Dự án Luật được xây dựng theo hướng sửa đổi toàn diện trên cơ sở tổng kết thực tiễn thi hành Luật năm 2012, rà soát các chủ trương của Đảng, quy định pháp luật hiện hành và điều ước quốc tế liên quan. Chính phủ đã thông qua 6 chính sách của dự án Luật tại Nghị quyết số 128/NQ-CP ngày 14/5/2026.

Dự thảo Luật gồm 5 chương với 49 điều, tăng 8 điều so với luật hiện hành. Nội dung sửa đổi tập trung vào hoàn thiện quy định về phạm vi điều chỉnh, quyền và nghĩa vụ của công dân trong tiếp cận pháp luật; xã hội hóa công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; đổi mới phương thức truyền thông chính sách và phổ biến pháp luật phù hợp với môi trường số.

Đề xuất tăng vai trò nòng cốt của MTTQ Việt Nam

Giáo sư, Tiến sỹ Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội. (Ảnh: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam)

Góp ý về vai trò của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên trong dự án Luật, Giáo sư, Tiến sỹ Phan Trung Lý, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật của Quốc hội cho rằng cần làm rõ hơn trách nhiệm chủ đạo của Nhà nước và vai trò của các tổ chức xã hội, đồng thời chuyển giao một số nhiệm vụ phổ biến, giáo dục pháp luật từ cơ quan nhà nước sang MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên để phù hợp với xu thế đổi mới quản trị quốc gia.

Theo ông Phan Trung Lý, Luật năm 2012 được xây dựng trong bối cảnh Nhà nước đóng vai trò trung tâm trong hầu hết hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật nên nhiều quy định mang đậm tính quản lý hành chính. Trong điều kiện hiện nay, khi chủ trương của Đảng là xây dựng Nhà nước kiến tạo phát triển, tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh xã hội hóa dịch vụ công và phát huy dân chủ, việc chuyển đổi mô hình từ “Nhà nước làm là chính” sang “Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, xã hội tham gia rộng rãi” là phù hợp.

Ông nhấn mạnh, Nhà nước cần giữ vai trò hoạch định chính sách, bảo đảm nguồn lực và định hướng nội dung; trong khi MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, hiệp hội nghề nghiệp, chuyên gia và cộng đồng cần trực tiếp tham gia tổ chức thực hiện nhiều hoạt động phổ biến, giáo dục pháp luật, lấy hiệu quả tiếp cận pháp luật của người dân làm thước đo.

Đồng quan điểm, Tiến sỹ Nguyễn Văn Pha, thành viên Hội đồng Tư vấn Dân chủ - Pháp luật cho rằng dự thảo luật đã tạo ra khung pháp lý tiến bộ hơn so với luật cũ nhưng chưa đủ để phát huy toàn diện vai trò của MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên trong tình hình mới.

Theo ông, nếu không có cơ chế giao nhiệm vụ, đặt hàng và bố trí nguồn lực cụ thể từ ngân sách nhà nước cho các chương trình phổ biến, giáo dục pháp luật do MTTQ triển khai, nhiều quy định dễ mang tính hình thức, khó triển khai trên thực tế.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng chưa thể hiện rõ cơ chế bảo đảm trách nhiệm của các cơ quan nhà nước trong việc cung cấp thông tin, tài liệu pháp luật và tạo điều kiện để MTTQ thực hiện tốt vai trò cầu nối giữa chính sách và người dân.

“Cần chuyển từ tư duy quản lý nhà nước về phổ biến, giáo dục pháp luật sang tư duy huy động toàn xã hội tham gia, trong đó MTTQ đóng vai trò nòng cốt với sự hỗ trợ của Nhà nước”, ông Nguyễn Văn Pha nhấn mạnh.

Tiến sỹ Nguyễn Văn Pha, thành viên Hội đồng Tư vấn Dân chủ - Pháp luật. (Ảnh: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam)

Đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI trong phổ biến pháp luật

Quan tâm đến nội dung đổi mới phương thức phổ biến pháp luật thông qua ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số theo tinh thần các nghị quyết của Đảng, ông Nguyễn Quang Huân, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về khoa học công nghệ và chuyển đổi số cho rằng công tác phổ biến pháp luật cần được thiết kế theo hướng ngắn gọn, dễ hiểu, dễ thực hiện và thân thiện với người dân.

Đối với quy định tại Điều 15 về truyền thông chính sách, phổ biến pháp luật trên mạng xã hội và nền tảng số, ông Nguyễn Quang Huân nhận định nội dung dự thảo hiện còn khá chung chung, chưa thể hiện rõ tinh thần chuyển đổi số.

Ông đề xuất mọi văn bản pháp luật mới cần được số hóa ngay dưới dạng văn bản hợp nhất thân thiện với người dùng, có phần tóm tắt nội dung chính để người dân dễ tiếp cận và cần xác lập rõ giá trị pháp lý của các văn bản hợp nhất nhằm tránh nhầm lẫn trong quá trình sử dụng.

Ngoài ra, cần xây dựng hệ thống hỏi đáp pháp luật ứng dụng trí tuệ nhân tạo theo hướng thân thiện, tương tác cao, hỗ trợ đa ngôn ngữ, trong đó có ngôn ngữ của đồng bào dân tộc thiểu số. Nội dung phổ biến pháp luật cũng cần ngắn gọn, dễ hiểu, giảm cách trình bày nặng tính hành chính hoặc khẩu hiệu.

Tại hội nghị, các đại biểu cũng tập trung góp ý về thực tiễn triển khai công tác phổ biến, giáo dục pháp luật; những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện; yêu cầu đổi mới truyền thông chính sách, ứng dụng chuyển đổi số và tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong xây dựng văn hóa pháp luật, đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Phát động phong trào toàn dân bảo vệ môi trường vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp Ban Thường trực Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam vừa xây dựng Đề án phát động phong trào thi đua "Toàn dân chung tay bảo vệ môi trường, vì một Việt Nam xanh - sạch - đẹp". Đề án sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc, hướng tới hình thành nếp sống xanh trong cộng đồng, từ hộ gia đình, khu dân cư đến trường học, cơ quan và doanh nghiệp.

Trao 100 phần quà cho kiều bào, người dân có hoàn cảnh khó khăn tại tỉnh Champasak (Lào) Ngày 28/5, trong khuôn khổ chương trình công tác tại các địa phương của nước CHDCND Lào, Đoàn đại biểu Ủy ban MTTQ Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh đã đến thăm Hội người Việt Nam tỉnh Champasak và trao 100 phần quà cho kiều bào, người dân có hoàn cảnh khó khăn tại địa phương.