Đổi mới công tác dân tộc: Phát huy vai trò chủ thể của đồng bào dân tộc thiểu số

Từ "chăm lo, hỗ trợ" sang đồng hành, khơi dậy nội lực

Sau 10 năm thực hiện Kết luận số 01/KL-ĐCT ngày 20/8/2015 của Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam khóa VIII về "Đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của MTTQ trong công tác dân tộc", công tác dân tộc của MTTQ Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực, đảm bảo đúng các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước.

Việc tuyên truyền, vận động thực hiện chính sách dân tộc được triển khai thường xuyên; vai trò của người có uy tín trong tuyên truyền, vận động, đoàn kết, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc thiểu số được phát huy; công tác chăm lo, bảo đảm an sinh xã hội đối với đồng bào dân tộc thiểu số được quan tâm. Những kết quả đó góp phần nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các cấp ủy đảng, chính quyền, cán bộ, đảng viên và nhân dân đối với công tác dân tộc; nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào; tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc, giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội ở các địa phương.

Bà Bùi Thị Minh Hoài, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam cùng đại biểu tham dự Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI, nhiệm kỳ 2026-2031. (Ảnh: MTTQ Việt Nam)

Trên cơ sở đó, Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam thống nhất phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác dân tộc giai đoạn từ nay đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu được đặt ra là nâng cao chất lượng, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu công tác tập hợp, đoàn kết đồng bào, cộng đồng các dân tộc trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc, xây dựng đất nước giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc. Trong đó, nhiều nội dung cho thấy sự điều chỉnh đáng chú ý về tư duy và cách tiếp cận đối với công tác dân tộc trong bối cảnh mới.

Kết luận số 01/KL-MTTW-ĐCT (sau đây gọi tắt là Kết luận) quán triệt quan điểm của Đảng về bảo đảm các dân tộc bình đẳng, đoàn kết, tương trợ cùng phát triển; thúc đẩy tính tích cực, ý chí tự lực, tự cường của đồng bào các dân tộc trong phát triển kinh tế - xã hội, vươn lên thoát nghèo và giảm nghèo đa chiều bền vững. Đồng thời, khẳng định vấn đề dân tộc và đoàn kết dân tộc là vấn đề chiến lược cơ bản, lâu dài, đồng thời cũng là vấn đề cấp bách hiện nay của cách mạng Việt Nam. Gắn công tác dân tộc của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội với nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, giảm nghèo đa chiều bền vững, xây dựng hệ thống chính trị cơ sở vững mạnh, bảo đảm quốc phòng - an ninh, xây dựng biên giới hoà bình, hữu nghị, bảo vệ chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ.

Một trong những nội dung đáng chú ý của Kết luận là yêu cầu đổi mới tư duy và cách tiếp cận trong công tác dân tộc, chuyển mạnh từ tư duy “chăm lo, hỗ trợ” sang đồng hành, khơi dậy nội lực, phát huy vai trò chủ thể của đồng bào dân tộc thiểu số trong phát triển kinh tế - xã hội. Kết luận xác định đồng bào dân tộc thiểu số vừa là đối tượng vận động, vừa là chủ thể tham gia xây dựng và thực thi chính sách.

Kết luận cũng yêu cầu đổi mới công tác dân tộc trên cơ sở rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm trong phân công, phối hợp và thống nhất hành động; thực hiện tốt chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của đồng bào dân tộc thiểu số; bảo đảm vai trò nòng cốt chính trị của MTTQ Việt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội để đồng bào dân tộc thực hiện quyền làm chủ theo chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Lắng nghe, đối thoại và giám sát thực chất

Về nhiệm vụ, giải pháp, Kết luận yêu cầu đổi mới toàn diện nội dung, phương thức công tác tuyên truyền, vận động nhân dân, tập hợp đoàn viên, hội viên vùng đồng bào dân tộc thiểu số tham gia xây dựng và hoàn thiện các chủ trương, chính sách về dân tộc và công tác dân tộc, góp phần xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc và phát triển bền vững vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi trong tình hình mới.

Theo đó, MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội chủ động tham gia nghiên cứu, tổng kết thực tiễn; kịp thời đề xuất, kiến nghị với Đảng, Nhà nước các chủ trương, chính sách về dân tộc và công tác dân tộc, đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới.

Phương thức tuyên truyền, vận động được đổi mới theo hướng lắng nghe, đối thoại, tham vấn cộng đồng, tăng cường tiếp xúc trực tiếp với đồng bào dân tộc thiểu số tại cơ sở; bảo đảm nội dung phù hợp với từng dân tộc, từng địa bàn.

Kết luận nhấn mạnh việc phát huy vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín, cán bộ tiêu biểu là người dân tộc thiểu số trong tuyên truyền, vận động, nắm bắt tư tưởng, dư luận xã hội và tham gia giải quyết các vấn đề phát sinh ở cơ sở. Đẩy mạnh ứng dụng chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu số về công tác dân tộc.

Một nhiệm vụ khác được đặt ra là tăng cường tham mưu tổ chức tiếp xúc, đối thoại định kỳ giữa người đứng đầu cấp ủy, chính quyền, MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội với đồng bào dân tộc thiểu số; đổi mới phương thức nắm tình hình nhân dân, dư luận xã hội; kịp thời phát hiện và xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến dân tộc, tôn giáo, an ninh trật tự ngay từ cơ sở, tránh phát sinh thành "điểm nóng".

Đối với công tác giám sát, phản biện xã hội, Kết luận yêu cầu nâng cao hiệu quả giám sát việc thực hiện chính sách dân tộc và đầu tư công ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số; theo dõi, đôn đốc việc giải quyết kiến nghị sau giám sát.

Đáng chú ý, Kết luận đặt ra yêu cầu "giám sát thực chất, giám sát đến cùng", nhất là đối với các chương trình, dự án đầu tư ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Vai trò giám sát của nhân dân, Ban Thanh tra nhân dân, Ban Giám sát đầu tư của cộng đồng tiếp tục được phát huy; hoạt động giám sát cần có trọng tâm, trọng điểm, tránh hình thức.

Rõ người, rõ việc, phát huy vai trò người có uy tín

Kết luận yêu cầu tăng cường phối hợp với các bộ, ngành, lực lượng vũ trang trong công tác dân tộc, bảo đảm an ninh, trật tự và đối ngoại nhân dân ở vùng biên giới; thực hiện hiệu quả các chương trình, quy chế phối hợp, nhất là tại vùng biên giới, vùng trọng điểm, địa bàn phức tạp.

Việc phát huy vai trò người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số tiếp tục được chú trọng thông qua phối hợp với lực lượng Công an, Bộ đội Biên phòng và các cơ quan liên quan; gắn với phong trào "Toàn dân tham gia bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia trong tình hình mới". Công tác bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng, cung cấp thông tin cho người có uy tín được triển khai thông qua các lớp tập huấn, hoạt động tham quan, trao đổi kinh nghiệm; đồng thời nghiên cứu, đề xuất cơ chế, chính sách phù hợp để phát huy vai trò nòng cốt của lực lượng này ở cơ sở.

Kết luận cũng yêu cầu đổi mới việc lựa chọn nội dung hoạt động, phương thức phối hợp và thống nhất hành động trong công tác dân tộc theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; gắn công tác dân tộc với các phong trào thi đua, cuộc vận động và chương trình mục tiêu quốc gia, bảo đảm thiết thực, hiệu quả, tránh dàn trải, hình thức.

Cùng với đó là xây dựng và nhân rộng các mô hình phù hợp với đặc điểm từng dân tộc, từng địa bàn; tập trung vào phát triển sinh kế bền vững, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, xây dựng cộng đồng đoàn kết, tự quản; kịp thời biểu dương, khen thưởng và nhân rộng các điển hình tiên tiến trong đồng bào dân tộc thiểu số.

Đối với công tác cán bộ, Kết luận yêu cầu quan tâm xây dựng, củng cố bộ máy và đội ngũ làm công tác dân tộc của hệ thống MTTQ và các tổ chức chính trị - xã hội theo hướng tinh gọn, chuyên sâu; có bản lĩnh chính trị vững vàng, am hiểu phong tục, tập quán, ngôn ngữ, đời sống đồng bào dân tộc thiểu số, đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới.

Đồng Nai: An cư mở lối cho con em đến trường

Đưa thông tin bầu cử đến từng buôn làng, xứ đạo, vùng biên giới