‘Hiếm quốc gia nào có mô hình đoàn kết tôn giáo như ở Việt Nam’

Ông Nguyễn Văn Thanh, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Ban Dân tộc và Tôn giáo, Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc (MTTQ) Việt Nam trao đổi với phóng viên Tạp chí Thời đại về những mô hình phối hợp giữa các cộng đồng tôn giáo, vai trò của Mặt trận trong công tác tập hợp, đoàn kết tôn giáo cũng như những yêu cầu đặt ra trong bối cảnh đời sống đô thị ngày càng đa dạng.

Ông Nguyễn Văn Thanh, Ủy viên Đoàn Chủ tịch, Trưởng ban Ban Dân tộc và Tôn giáo, Cơ quan Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. (Ảnh: Đinh Hòa)

- Từ thực tiễn công tác, điều gì khiến ông ấn tượng nhất về sự gắn kết giữa các cộng đồng tôn giáo ở Việt Nam hiện nay?

- Từ mạch nguồn truyền thống và với sự hướng dẫn, tập hợp, đoàn kết của Mặt trận, ở Việt Nam đã hình thành nhiều mô hình đoàn kết giữa các tôn giáo mà hiếm quốc gia nào trên thế giới có được. Một số mô hình tiêu biểu như:

Tại Huế, các chức sắc Công giáo và Phật giáo đã cùng xây dựng chương trình hành động chung để chăm sóc, hỗ trợ những bệnh nhân HIV/AIDS giai đoạn cuối tại Bệnh viện Trung ương Huế. Các hoạt động hỗ trợ diễn ra trong bệnh viện, đồng thời được triển khai tại cộng đồng, tại gia đình những người bị ảnh hưởng bởi HIV/AIDS nhằm góp phần giảm sự kỳ thị, phân biệt đối xử.

Trong thời gian dịch COVID-19 bùng phát, nhiều cơ sở Phật giáo mỗi ngày cung cấp từ 10.000 đến 15.000 suất ăn miễn phí cho người dân ở cộng đồng, các trung tâm cách ly và bệnh viện dã chiến. Từ những hoạt động nhân văn và thiết thực đó, Hội đồng Giám mục Việt Nam và Tòa Tổng Giám mục Thành phố Hồ Chí Minh đã hỗ trợ kinh phí để nhà chùa duy trì các bếp ăn phục vụ cộng đồng trong thời gian chống dịch.

Cũng trong giai đoạn này, nhiều chức sắc Phật giáo đã vận động nguồn lực để tổ chức hàng nghìn, thậm chí hàng trăm nghìn suất ăn và phần quà miễn phí. Một phần nguồn lực đó được phối hợp chuyển tới cộng đồng Hồi giáo và Tin Lành để các chức sắc Hồi giáo và mục sư tiếp tục hỗ trợ người dân tại địa bàn, cộng đồng tôn giáo của mình.

Vào dịp Tết Nguyên đán, trong một lần thăm, chúc Tết các chức sắc Phật giáo và Hồi giáo, chúng tôi được phía cộng đồng Hồi giáo chia sẻ rằng vẫn còn nhiều hộ gia đình tín đồ có hoàn cảnh khó khăn, trong khi nguồn lực hỗ trợ của cộng đồng còn hạn chế. Khi trao đổi lại câu chuyện này với lãnh đạo Giáo hội Phật giáo Việt Nam, một vị Hòa thượng, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam đã chủ động đề xuất hỗ trợ vài trăm triệu đồng để cộng đồng Hồi giáo có thêm nguồn lực chăm lo, thăm hỏi các gia đình khó khăn và gia đình chính sách trong dịp Tết.

Có những lớp tập huấn dành cho cộng đồng Hồi giáo được tổ chức ngay trong thánh đường Hồi giáo với sự tham gia trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm của các vị Thượng tọa, Đại đức, ni sư Phật giáo về hoạt động an sinh xã hội và bảo vệ môi trường. Một số chương trình còn có sự hỗ trợ về nguồn lực từ phía Phật giáo để duy trì hoạt động an sinh xã hội cho chức sắc tôn giáo khác.

Từ thực tế đó có thể thấy, giữa các chức sắc, tổ chức tôn giáo ở Việt Nam đã hình thành nhiều hoạt động phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm trong công tác an sinh xã hội, từ thiện nhân đạo hay bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu...

- Vai trò của Mặt trận trong việc tạo sự gắn kết giữa các cộng đồng tôn giáo được thể hiện như thế nào, thưa ông?

- MTTQ Việt Nam là ngôi nhà chung đại đoàn kết toàn dân tộc, nơi tập hợp, xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, trong đó có đồng bào các tôn giáo.

Trong quá trình hoạt động, nhiều tâm tư, nguyện vọng, đề xuất của các tổ chức, cá nhân tôn giáo thường được phản ánh, kiến nghị đến Mặt trận đầu tiên. Từ đó, Mặt trận tổng hợp, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền để xem xét, giải quyết.

Ở nhiều địa phương, cán bộ Mặt trận cơ sở thường xuyên gặp gỡ, tiếp xúc với chức sắc, chức việc và đồng bào các tôn giáo để nắm tình hình thực tế, lắng nghe những vấn đề phát sinh trong đời sống sinh hoạt tôn giáo, hướng dẫn, hỗ trợ các tôn giáo triển khai các hoạt động bảo đảm đúng quy định của pháp luật.

Ở cấp Trung ương, MTTQ Việt Nam đã tổ chức nhiều hội nghị tiếp xúc, đối thoại chuyên đề với các tổ chức tôn giáo. Có những cuộc tiếp xúc, làm việc trực tiếp giữa Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam với Giáo phận Công giáo, Ban Giám đốc Đại chủng viện, Ban Giám hiệu trường Cao đẳng nghề của Công giáo; với Hội đồng Chứng minh và Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam; với Ban Trị sự Trung ương Giáo hội Phật giáo Hòa Hảo hay các tổ chức Cao Đài. Thông qua các cuộc tiếp xúc, đối thoại đó, Mặt trận lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, các kiến nghị hợp pháp, chính đáng liên quan đến hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo cũng như những vấn đề đặt ra trong đời sống xã hội để tổng hợp, kiến nghị với các cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết.

Bên cạnh đó, Mặt trận tham gia giám sát, phản biện xã hội đối với các chủ trương, chính sách liên quan đến tín ngưỡng, tôn giáo; phối hợp cùng các cơ quan chức năng tổng kết thực tiễn để đề xuất bổ sung, hoàn thiện chính sách pháp luật phù hợp với tình hình mới.

- Thời gian qua, Mặt trận đã triển khai những hoạt động cụ thể nào để đồng hành cùng các tổ chức tôn giáo?

- Chủ trương nhất quán của Đảng và Nhà nước là phát huy các giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và nguồn lực của các tôn giáo trong xây dựng và phát triển đất nước bền vững.

Từ chủ trương đó, MTTQ Việt Nam đã phối hợp với các cơ quan chức năng và các tôn giáo triển khai nhiều chương trình trong các lĩnh vực như an sinh xã hội, cứu trợ thiên tai, bão lũ, bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, chăm sóc sức khỏe cộng đồng hay hỗ trợ người yếu thế.

Lễ ký kết phối hợp bảo vệ môi trường giữa Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam với Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cùng 43 tổ chức tôn giáo, tháng 11/2022 tại TP.HCM. (Ảnh: Báo Chính phủ)

Ví dụ, MTTQ Việt Nam đã chủ trì phối hợp với Bộ Tài nguyên và Môi trường (nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường) triển khai ký kết Chương trình phối hợp với 43 tổ chức tôn giáo về phát huy vai trò của các tôn giáo trong bảo vệ môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu.

Từ chương trình ký kết ở Trung ương, mô hình phối hợp tiếp tục được triển khai tại nhiều địa phương với sự tham gia ký kết của Mặt trận, ngành tài nguyên - môi trường và các tổ chức tôn giáo ở cấp tỉnh, cấp huyện (trước đây). Hàng năm, các bên cùng họp bàn đánh giá kết quả thực hiện, trao đổi những kinh nghiệm triển khai cũng như các vấn đề phát sinh, đồng thời thống nhất nội dung phối hợp trong thời gian tiếp theo; biểu dương khen thưởng các tập thể, cá nhân tôn giáo có đóng góp tích cực...

Thông qua các chương trình đó, nhiều mô hình về xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, xoá nhà tạm nhà dột nát, bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, hỗ trợ người nghèo, chăm sóc người già neo đơn, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn hay hỗ trợ người dân trong thiên tai, dịch bệnh... đã được triển khai ở cơ sở. Quá trình phối hợp, trao đổi và cùng tham gia các hoạt động xã hội cũng góp phần giúp các tổ chức, chức sắc, nhà tu hành các tôn giáo hiểu biết, gắn bó với nhau hơn trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc.

- Trong bối cảnh các đô thị ngày càng đa dạng về văn hóa, tôn giáo, theo ông cần làm gì để tiếp tục tăng cường sự gắn kết giữa các cộng đồng?

- Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống chính sách, pháp luật về tín ngưỡng, tôn giáo để tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các tổ chức tôn giáo hoạt động theo đúng quy định của pháp luật và phát huy tốt hơn vai trò của mình trong đời sống xã hội.

Ngoài Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (mới được sửa đổi tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khoá XVI), vẫn còn nhiều lĩnh vực cần tiếp tục được thể chế hóa, cụ thể hơn nhằm phát huy các giá trị văn hóa, đạo đức tốt đẹp và nguồn lực của các tôn giáo trong xây dựng và phát triển đất nước bền vững theo tinh thần Chỉ thị 18-CT/TW của Bộ Chính trị về công tác tôn giáo trong tình hình mới và văn kiện Đại hội XIII, Đại hội XIV của Đảng.

Chẳng hạn, nếu muốn phát huy vai trò của tôn giáo trong xã hội hóa giáo dục, y tế, dạy nghề hay chăm sóc sức khỏe cộng đồng thì cần tiếp tục rà soát, hoàn thiện các quy định liên quan trong Luật Giáo dục, Luật Khám bệnh, chữa bệnh, Luật Dạy nghề và nhiều văn bản pháp luật khác. Khi có hành lang pháp lý phù hợp, các tổ chức tôn giáo sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để tham gia đóng góp cho xã hội.

Trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm công tác xã hội giữa chức sắc Phật giáo với các chức sắc, chức việc Hồi giáo. (Ảnh: Ban Dân tộc và Tôn giáo cung cấp)

Bên cạnh đó, MTTQ Việt Nam sẽ tiếp tục đẩy mạnh các hoạt động tiếp xúc, đối thoại định kỳ với các tôn giáo. Qua các diễn đàn này, Mặt trận lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, các đề xuất, kiến nghị hợp pháp, chính đáng của chức sắc, chức việc và đồng bào có đạo để phối hợp cùng các cơ quan chức năng xem xét, giải quyết.

Thời gian tới, ngoài các cuộc gặp gỡ chung, Mặt trận cũng sẽ tăng cường đối thoại theo từng chuyên đề, từng lĩnh vực cụ thể hoặc theo từng tôn giáo để các bên có điều kiện chia sẻ sáng kiến, kinh nghiệm và đề xuất giải pháp cho những vấn đề an sinh xã hội, từ thiện nhân đạo... mà các tôn giáo đang trực tiếp tham gia và có thế mạnh.

Một định hướng quan trọng khác là tiếp tục ký kết các chương trình, kế hoạch hoạt động nhằm xây dựng, nhân rộng các mô hình phối hợp hiệu quả giữa Mặt trận với các tôn giáo. Thực tế cho thấy, khi có các chương trình phối hợp cụ thể, phân công rõ trách nhiệm giữa Mặt trận, cơ quan quản lý nhà nước và các bên tham gia thì hiệu quả triển khai rất rõ nét.

Các chương trình phối hợp hiện nay đã được triển khai trong nhiều lĩnh vực như bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, chăm lo người nghèo, xóa nhà tạm, chăm sóc trẻ em mồ côi, người già neo đơn… Qua đó, nhiều mô hình tốt, nhiều tập thể và cá nhân tôn giáo tiêu biểu đã được biểu dương, khen thưởng và lan tỏa rộng rãi.

Theo tôi, điều quan trọng là tạo được cơ chế phối hợp thực chất để các bên cùng tham gia, cùng chia sẻ trách nhiệm và huy động nguồn lực cho các mục tiêu chung.

Trong nhiệm kỳ 2026-2031, MTTQ Việt Nam sẽ tiếp tục triển khai Kết luận của Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam mới ban hành về đổi mới nội dung, phương thức hoạt động của MTTQViệt Nam, các tổ chức chính trị - xã hội trong công tác tín ngưỡng, tôn giáo giai đoạn mới.

Thời gian tới, Mặt trận sẽ tăng cường các diễn đàn đối thoại chuyên đề trao đổi thông tin, tạo điều kiện để các tôn giáo chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường hiểu biết và phối hợp trong các hoạt động xã hội, an sinh cộng đồng.

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, vai trò của tôn giáo trong đối ngoại nhân dân cũng ngày càng được chú trọng. Đây sẽ tiếp tục là một trong những lĩnh vực MTTQ Việt Nam quan tâm, thúc đẩy trong thời gian tới.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Mặt trận Tổ quốc Việt Nam qua các kỳ đại hội

MTTQ Việt Nam bổ sung chương trình hành động mới về khoa học công nghệ và chuyển đổi số