Tưởng niệm “một người bạn hết sức đặc biệt của Việt Nam”

“Một người Việt Nam sinh ra ở Cuba”

“Có lẽ tôi là một người Việt Nam sinh ra ở Cuba”, Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes nhắc lại câu nói của bà Melba Hernández tại lễ tưởng niệm nhân kỷ niệm 105 năm ngày sinh của bà, diễn ra ngày 24/7 tại Hà Nội. Theo Đại sứ, câu nói ấy đã khái quát chiều sâu tình cảm mà nữ anh hùng cách mạng Cuba dành cho Việt Nam - tình cảm vượt qua mọi biên giới, được bồi đắp trong những năm tháng hai dân tộc cùng chia sẻ những cuộc đấu tranh và hy vọng.

Lễ tưởng niệm được tổ chức ở Đại sứ quán Cuba tại Việt Nam, nơi bà Melba từng đảm nhiệm cương vị Đại sứ Cuba tại Việt Nam từ năm 1977 đến năm 1980.

Lễ tưởng niệm nữ anh hùng cách mạng Cuba Melba Hernández nhân dịp kỷ niệm 105 năm ngày sinh của bà. (Ảnh: Đinh Hòa)

Với những người từng biết và làm việc cùng bà, Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes cho rằng việc tưởng nhớ Melba ngay tại “quê hương thứ hai” của bà mang một ý nghĩa đặc biệt.

“Thật sự rất xúc động khi được tưởng nhớ đồng chí tại quê hương thứ hai của mình, Việt Nam; tại Đại sứ quán nơi đồng chí từng đảm nhiệm cương vị Đại sứ và giữa những người bạn Việt Nam luôn ngưỡng mộ đồng chí vì sự cống hiến hết mình cho sự nghiệp giải phóng và xây dựng đất nước anh em này”, Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes nói.

Ông Phan Anh Sơn, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, gọi bà Melba Hernández là “một người bạn hết sức đặc biệt của Việt Nam”. Theo ông, nếu Chủ tịch Hồ Chí Minh và Tổng tư lệnh Fidel Castro là những biểu tượng của quan hệ đặc biệt Việt Nam - Cuba, thì bà Melba là một cầu nối bền chặt giữa nhân dân hai nước. Việc lãnh tụ Fidel Castro lựa chọn một nữ chiến sĩ từng tham gia cuộc tấn công trại lính Moncada làm Chủ tịch đầu tiên của Ủy ban Cuba đoàn kết với miền Nam Việt Nam cũng cho thấy sự coi trọng và tình cảm đặc biệt mà lãnh tụ cách mạng Cuba dành cho Việt Nam.

Ông Phan Anh Sơn, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam phát biểu tại lễ tưởng niệm. (Ảnh: Đinh Hòa)

Đằng sau sự lựa chọn ấy là một hành trình cách mạng nhiều dấu ấn. Melba Hernández sinh ngày 28/7/1921 tại Cruces, thuộc tỉnh Las Villas trước đây, nay là tỉnh Villa Clara, trong một gia đình có truyền thống yêu nước. Sau khi tốt nghiệp luật tại Đại học La Habana, bà sớm tham gia phong trào đấu tranh chống chế độ độc tài Fulgencio Batista.

Ngày 26/7/1953, bà Melba Hernández cùng bà Haydée Santamaría trở thành hai phụ nữ duy nhất tham gia cuộc tấn công trại lính Moncada do Fidel Castro lãnh đạo. Cuộc tấn công không giành thắng lợi về quân sự nhưng đã mở ra một giai đoạn mới trong cuộc đấu tranh cách mạng của nhân dân Cuba.

Bà Melba bị bắt và giam tại nhà tù nữ Guanajay. Sau khi được trả tự do vào tháng 2/1954, bà trở lại hoạt động bí mật. Cùng bà Haydée Santamaría và các đồng đội, bà Melba tập hợp, sắp xếp, in ấn và bí mật phổ biến bản tự bào chữa của lãnh tụ Fidel Castro tại phiên tòa xét xử những người tham gia cuộc tấn công Moncada. Văn kiện này về sau được biết đến với tên gọi “Lịch sử sẽ xóa án cho tôi”.

Bà tiếp tục tham gia ban lãnh đạo đầu tiên của Phong trào 26 tháng 7, góp phần chuẩn bị cho chuyến vượt biển của tàu Granma đưa Fidel Castro và các chiến sĩ cách mạng từ Mexico trở về Cuba. Sau đó, bà tham gia một trong những cánh quân khởi nghĩa ở núi Sierra Maestra, miền Đông Cuba, cho đến khi cách mạng thành công ngày 1/1/1959.

Nhắc lại hành trình ấy, Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes khẳng định Cuba luôn tự hào về Melba Hernández và Haydée Santamaría - hai người phụ nữ đã có mặt trong cuộc tấn công Moncada, một dấu mốc lớn của lịch sử cách mạng Cuba.

Sau thắng lợi của Cách mạng Cuba năm 1959, Melba được giao nhiều trọng trách trong công tác đối ngoại và đoàn kết quốc tế. Trong sự nghiệp hoạt động không mệt mỏi của bà, Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes đặc biệt nhấn mạnh cương vị Chủ tịch sáng lập Ủy ban Cuba đoàn kết với miền Nam Việt Nam (sau này là Ủy ban Đoàn kết với Việt Nam, Lào và Campuchia - tiền thân của Hội hữu nghị Cuba - Việt Nam ngày nay).

“Trong sự nghiệp cách mạng không biết mệt mỏi của đồng chí Melba, cương vị Chủ tịch sáng lập của Ủy ban Cuba đoàn kết với miền Nam Việt Nam sẽ mãi mãi được đặt trên một bệ đỡ cao quý nhất”, Đại sứ nói.

Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes phát biểu tại lễ tưởng niệm. (Ảnh: Đinh Hòa)

Trọng trách Fidel Castro giao cho Melba không chỉ là lãnh đạo một tổ chức hữu nghị. Trong những năm chiến tranh diễn ra ác liệt tại Việt Nam, bà cùng Ủy ban đã tập hợp các tổ chức chính trị, quần chúng, cơ quan nhà nước và nhiều tầng lớp nhân dân Cuba hướng về cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam.

Từ trọng trách ấy, Melba trở thành một trong những nhân vật có vai trò nổi bật trong việc đặt nền móng và nuôi dưỡng quan hệ đoàn kết giữa nhân dân hai nước. Nhiều thế hệ cán bộ, lưu học sinh Việt Nam tại Cuba sau này trìu mến gọi bà là “Mami Melba”.

Một “mặt trận toàn quốc” đoàn kết với Việt Nam

Ông Nguyễn Xuân Phong, nguyên Vụ trưởng Vụ Châu Mỹ (Bộ Ngoại giao) kể, ông bắt đầu tiếp xúc trực tiếp với bà Melba Hernández từ năm 1965, khi công tác tại Cơ quan đại diện Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam ở La Habana.

Trong những năm làm việc tại Cuba, hầu như tuần nào ông cũng có dịp gặp bà: khi tại trụ sở Ủy ban Cuba đoàn kết với miền Nam Việt Nam, khi trong các cuộc hội thảo, có lúc tại nhà riêng của bà Melba.

Triển lãm ảnh về nữ anh hùng cách mạng Cuba Melba Hernández và Việt Nam. (Ảnh: Đinh Hòa)

Những cuộc tiếp xúc thường xuyên giúp ông Nguyễn Xuân Phong hiểu rõ vai trò của bà Melba không chỉ trong các hoạt động hữu nghị, mà trong cách Cuba tổ chức một phong trào xã hội rộng lớn hướng về Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo, tổ chức và truyền cảm hứng của bà, Ủy ban Cuba đoàn kết với miền Nam Việt Nam quy tụ đại diện các tổ chức chính trị, quần chúng cùng nhiều bộ, ngành của Cuba, trong đó có các cơ quan quốc phòng, nội vụ, y tế và giáo dục. Ông Nguyễn Xuân Phong gọi đó là “một mặt trận toàn quốc đoàn kết với Việt Nam”.

Ủy ban thực hiện hai nhiệm vụ gắn bó chặt chẽ. Trước hết là tổ chức các hoạt động ủng hộ cuộc đấu tranh của nhân dân Việt Nam, góp phần đưa Cuba trở thành một trong những ngọn cờ đi đầu của phong trào quốc tế đoàn kết với Việt Nam.

Bên cạnh đó, Ủy ban còn là một kênh giúp người dân Cuba hiểu về đất nước, con người và cuộc chiến đấu của nhân dân Việt Nam; qua đó bồi đắp lòng yêu nước, chủ nghĩa anh hùng và niềm tin vào sức mạnh của một dân tộc biết đoàn kết, dựa vào chính mình và tranh thủ sự ủng hộ của bạn bè quốc tế.

Vai trò của Melba không dừng trong phạm vi Cuba. Bà còn góp phần đưa tiếng nói ủng hộ Việt Nam đến các diễn đàn và tổ chức đoàn kết quốc tế.

Ông Vũ Chí Công, nguyên Đại sứ Việt Nam tại Cuba, cho biết hoạt động của Melba đã vượt ra ngoài khuôn khổ quan hệ song phương, đặc biệt trong thời gian bà công tác tại Tổ chức Đoàn kết nhân dân Á, Phi và Mỹ Latinh (OSPAAAL).

Với nền tảng của một luật gia, Melba sử dụng các lập luận chính trị và pháp lý để lên tiếng về cuộc chiến tranh tại Việt Nam, đưa những mất mát, hy sinh và khát vọng hòa bình của nhân dân Việt Nam đến với dư luận quốc tế. Theo lời kể của ông Vũ Chí Công, đóng góp của bà tại các diễn đàn quốc tế, trong đó có Tòa án Bertrand Russell, đã giúp mở rộng sự đồng tình và ủng hộ đối với cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân Việt Nam trong những năm 1960.

Ông Vũ Chí Công ví Melba như một “nam châm”, thu hút những tình cảm và giá trị tốt đẹp của xã hội Cuba hướng về Việt Nam. Uy tín của một nữ anh hùng cách mạng, năng lực tổ chức và tình cảm chân thành giúp Melba đưa tinh thần đoàn kết đi từ các diễn đàn quốc tế vào đời sống xã hội Cuba. Việt Nam không còn là một đất nước xa xôi ở bên kia bán cầu, mà trở thành một phần trong nhận thức và tình cảm của nhiều thế hệ người Cuba. Di sản mà Melba để lại vì thế không chỉ nằm ở một tổ chức hay một giai đoạn vận động. Đó còn là nền tảng xã hội bền vững của tình hữu nghị Việt Nam - Cuba, tiếp tục được kế thừa và bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam trao 1,2 tỷ đồng ủng hộ nhân dân Cuba Tại lễ tưởng niệm, ông Phan Anh Sơn, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, đã trao tượng trưng 1,2 tỷ đồng, tương đương khoảng 46.000 USD, cho Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes để ủng hộ nhân dân Cuba. Ông Phan Anh Sơn, Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, trao tượng trưng 1,2 tỷ đồng cho Đại sứ Cuba tại Việt Nam Rogelio Polanco Fuentes để ủng hộ nhân dân Cuba. (Ảnh: Đinh Hòa) Số tiền do Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam, Hội hữu nghị Việt Nam - Cuba, Câu lạc bộ cựu sinh viên Việt Nam tại Cuba cùng các tổ chức thành viên trong hệ thống Liên hiệp vận động trong tháng 6/2026, nhân dịp kỷ niệm 105 năm ngày sinh nữ anh hùng Melba Hernández. “Chúng tôi coi đây là một phần quà, một sự ủng hộ nhỏ nhưng thể hiện một tấm lòng lớn, sự quan tâm đặc biệt của nhân dân Việt Nam đối với nhân dân Cuba anh em”, ông Phan Anh Sơn nói. Chủ tịch Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam cảm ơn các tổ chức, cá nhân đã đồng hành, đóng góp; đồng thời cho biết Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam sẽ tiếp tục triển khai các hoạt động vận động, hỗ trợ nhân dân Cuba trong thời gian tới. Số tiền sẽ được Đại sứ quán Cuba tại Việt Nam chuyển tới Hội hữu nghị Cuba - Việt Nam và Viện Cuba hữu nghị với các dân tộc (ICAP) để hỗ trợ nhân dân Cuba. Đại sứ Rogelio Polanco Fuentes cảm ơn tình đoàn kết và sự hỗ trợ của Đảng, Nhà nước, các tổ chức và nhân dân Việt Nam. Theo Đại sứ, khoản ủng hộ là sự hỗ trợ thiết thực, đồng thời là nguồn động viên đối với nhân dân Cuba trong giai đoạn còn nhiều khó khăn.

Hội hữu nghị Việt Nam – Cuba trong hành trình vẻ vang 75 năm Liên hiệp các tổ chức hữu nghị Việt Nam

Việt Nam - Cuba vun đắp quan hệ đặc biệt từ tinh thần Giron